Federico García Lorca e os seus "Seis poemas galegos"

 

 

 

O 27 de decembro de 1935 o editor Anxo Casal, quen moi pouco tempo despois ía sofrir o mesmo tráxico destino que Federico García Lorca, remataba de publicar en Santiago de Compostela o volume  LXXIII da Editorial Nós. , dese xeito, nacían os lendarios "Seis poemas galegos", de Federico García Lorca. Neles non se sabe que admirar máis: se o abraiante don da linguaxe que os converte nun dos cumes da poesía nesa lingua de tan secular prosapia lírica, ou a oncreíble capacidade de síntese que en tan poucos textos lle permite coller case o esencial da identidade galega.

 

O libro levaba un prólogo de Eduardo Blanco Amor, o grande escritor galego que estivo tamén tan ligado a Bos Aires e de cuias  palabras ía desprenderse outra lenda. ¿Cómo logrou o andaluz Federico atopar as palabras axeitadas en tan alto nivel, nunha lingua que non era a súa, unha tan cabal creación poética? Hoxe se sabe que en 1916, sendo moi novo, coma estudiante, e noutras tres ocasións ó longo de 1932 unha delas co seu grupo de teatro La Barraca, Lorca estivo en Galicia. E que outro escritor galego, Ernesto Guerra da Cal, con quen conviviur na Residencia de Estudiantes, en Madrid, afirmou ter participado na redacción.

Estes "Seis poemas galegos" de García Lorca representan tambén unha auténtica homaxe á poesía española que lle corresponde á lingua galega. Do cal puido afirmar  Menéndez y Pelayo: "No se pode descoñecer que o primitivo   instrumento dol lirismo peninsular, no foi a lingua castelá, nin a catalana tampouco, senón a lingua  que, indiferentemente para o caso (daquela época eran a mesma, podemos chamar galega ou portuguesa".

A "Cantiga do neno da tenda" é ol único lugar, en toda a obra de Lorca, onde se menciona explícitamente no só a Bos Aires -dúas veces- e ó al Río da Prata -tres veces-, senón tamén á rúa Esmeralda. E é evidente que iso sucede edentro dun contexto íntimamente consustanciado coa epopeia da emigración.  É evidente que Garcia Lorca percibiu, na súa estadía en Arxentina, toda  a magnitude, a alma e o sentir dos emigrantes galegos.  

 

 

 

Os poemas galegos de García Lorca. Por Pura Vázquez 

Publicado no xornal  O Correo Galego

 

O insigne cantor do Romancero Gitano foi o mago da imaxe poética. Podería dicirse que canto a súa pluma tocou encerra o don da máis alta inspiración. O mesmo en teatro que na poesía. 

Escribiu cantiguiñas sinxelas para os nenos, lediciosas, fermosísimas, tenras, primorosas. Dunha frescura e enxeño case non igualables nesa clase de composicións. Os seus romances son tamén belas estampas de fantasmagoría e traxedia. Toda a súa poesía, o seu teatro, repetimos, que é obra de hoxe e de sempre, endexamais poderán morrer. 

Mais do que desexamos tratar hoxe é do aspecto do cal menos se ten falado deste excelso poeta de Granada, de tráxica e aleivosa morte, que axudou a darlle tamén esa zona universal que segue a gozar: o dos "seis poemas galegos'', incluídos como xoíñas do maior valor nas súas Obras Completas. Moitos foron os poetas non galaicos que escribiron no noso idioma algunhas das súas mellores composicións. Tamén algún chegou a publicar un libro —Tomás Garcés—, que fixo ademais traduccións de poemas seus ó idioma galego. Cousa que tamén fixo o gran poeta Carlos Riba, e así mesmo Juan Perucho. Todos eles cataláns. Outros moitos pode haber, mais a miña ausencia de anos desta nosa querida Terra, impediume seguirlles a rota das súas produccións por bastantes anos, e funlles perdendo a pista. O libro de Tomás Garcés fora Deu poemes Gallec. Pero ningunha é mais fresca, de máis fondo lirismo e tan exquisita tenrura coma os "seis poemas galegos de Lorca'', que eu lembre. 

Lorca estivo en Galicia. E a súa alma chea, como os seus ollos, do sol e a luz da súa fermosa Andalucía, sentiuse absorta e namorada diante da visión sorprendente da Galicia verde e mimosa, para el nunca antes coñecida. Todo un mundo distinto chamándolle ó corazón, prendéndoo no seu engado suave, nas lendas máxicas da súa historia, e do seu celtismo misterioso e cheo de saudade dos nosos ancestros, no maleficio lúdico e doce das brétemas e chuvias do clima: "Chove en Santiago / meu doce amo. / Camalia branca do ar / brilla entebrecida ó sol''. 

É o contraste de dous anacos de España, completamente apostos. Dunha beira a luz abraiante. A luminosa atmósfera, o ceo sempre azul da súa Granada, da fermosa Andalucía. Os tons fortes, a chamexante paisaxe. Na nosa banda, a tamizada luz, os sempre verdes adros e outeiros, as brétemas descendendo entre montañas e ladeiras, difuminándoa. As chuvias, os orballos e as brétemas, o clima suave, sobre todo nas vertentes ledas que saen ó mar. O azul do ceo moitas veces difuminado pola densa nubosidade, e os suaves tons da paisaxe, co gris e o verde campeando sobre da pedra escura: "Galicia deitada e queda / deitada nas tristes herbas. / Cabelos que van ó mar / onde as nubens teñan / seu nidio pombal''. Milagre doce da nosa terra na alma soñadora e conmovida do máis grande e o máis egrexio poeta español. O de escribir estes poemas en galego sen coñecer o idioma, foi acaso o mais grande homenaxe que á nosa terra lle puido ofrecer o inmortal Federico García Lorca. Aprender verba a verba a nosa fala, máis doce canto máis repetida. 

Escoitaría acaso de boca dalgunha muller, este entrar na alma mesma, na entraña da lingua tenra da nosa terra, da nosa fala. Falaría con algúns dos nosos rexos aldeáns, dos mozos romeiros das vilas mariñeiras ou campesiñas, ou aprenderíao dos seus amigos os nenos, ou quen sabe se no seu vagar nocturno polas rúas compostelás, pola 'Quintana dos mortos...'. 

O prodixio é que estes poemas breves, preciosos, pelnos de imaxes —son poemas lorquianos—, son unha magnífica herdanza que conservamos con amor e que lemos con frecuencia, cando desexamos ler fermosa poesía, nas súas Obras Completas: Madrigal á cidade de Santiago, Romaxe de nosa Señora da Barca, Cantiga do neno de Lenda, Nouturnio do adolescente morto, Canción de Cuna pra Rosalía morta, Danza da lúa en Santiago. 

Todos eles son poemas que, ademais de seren primicia de beleza, polo seu contido poético, polo engado e a musicalidade, son un exemplo palpable para os galegos, que nos ensina a humilde e marabillosa lección que entraña sobre do noso propio idioma. 

 

 

 

 

 

FONTE :   "Historia da literatura",   Francisco Fernández. del Riego.-

 

www.galespa.com.ar