Escolma de artigos sobre a morte de Castelao na prensa americana
Opinión Gallega. 21 de xaneiro. 1950
¡ Loito na galeguidade !
Nosa patria, Galiza, perdeu ao máis esgrevio e precraro dos seus cibdadáns,
¡Fóisenos Castelao! Ca súa morte, a galeguidade inteira sofreu a máis fonda e
rexa sacodida que rexistra a sua historia pol-o pasamento d-un fillo. 0 nome ea
persoalidade de Castelao istaban de tal maneira chantados no esprito e no
sentimento dos galegos, que sua morte repercuteu doorosamente en todos; e todos
ficamos atarecidos pol-a anguriosa senscción de termos sofrido unha a témera
catástrofe coleitiva e nazonal.
Moitas son os figuras de auto releve que otopamos na historia do noso pobo e que
son lexítimas orgullezas da patria galega: Prisciliano, San Rosendo, Xelmírez,
Feixóo, Rosalía..., pro sóio siñalar algunhas das que enchen épocas. Mais
ningunha acadou a siñificazón de símbolo da patria galega na ampritude e na
fondura de Castelao. A mitade do século aitual ficará na nosa historia como
época luminosa do defiñitivo rexurdimento e robusteza da persoalidade cultural e
política de Galiza; esí coma tamén da sua eisaltación aos outros pranos
internacionaes. Moitos foron os que axudaron a elo cos seus talentos, cos seus
esforzos e co sagrifizo das suas vidas. Mais Castelao é o úneco que, de por sí,
enche, caraiteiza e lle da cor e ton a ista época da sua persoalidade
polifacética, ca sua específica maneira de chegar o corazón do pobo, cas suas
xenaies instuicións e conceucións, ca suas paixón e fidelidade patrióticas, ca
sua doutriña galeguista, cas suas loitas a prol dela, ca firmedume do seu longo
e dramático apostolado dino e limpo que tivo culmiñazón e romate no eisilio.
Castelao foi profeta, apostolo e mártir. Por tudo elo a nosa época será, -o é
xa-, denomiñada a "época de Castelao".
Esí se esprica que, na sua morte se dese o milagre de se conxuntaren todol-os
galegos, -os que istán alá eos que vivimos na emigración-, calisquera fose a sua
posizón ideolóxica e política, pra o loubar, honorar e chorar. Eiquí todal-as
homes. Alá, a máis outa dinidade ecresiástica na que latexa, por sorte para
patria, un nobre e afervorado corazón galego, a Universidade, a Academia Galega,
os Centros culturaes, a prensa toda eo pobo. Sóio calaron os que tiñan que
calar: as autoridás falanxistas que ren teñen de galegas. Ise silenzo tamén é un
homenaxe dos seus espritos arrabuñados pol-o remorso.
Castelao cos seus dibuxos, fixo que Galiza reparase nas suas doencias, nos seus
defeutos e nas suas dramáticas disgracias coma poco, coma ente cultural e coma
nazón; e con ilo acuciou as reitificaciós ea percura de solucións dos fondos
probremas. Castelao ca sua pruma acreceu o acervo cultural galego esí no orde
literario coma no científico; remozou o lle deu outa categoría a nosa língua.
Castelao ca sua verba, so ergueu o esprito eo corazón da galeguidade,
espertándolle o senso da sua defiñida persoalidade histórica e dos seus direitos
nazonaes. Castelao diputado a Cortes, fixo que por primeira vez a política
hespañola adevirtise que Galiza falaba con dinidade e altiveza a linguaxe d-unha
entidade nazonal, e non a verba reximentada e desvaida do privincialismo
suxeitado. Castelao presidente do Consello de Galiza e ministro da república
Hespañola no eisilio, deu a nosa patria galega a outa categoría de nazón
renacida, parella de Catela, de Cataluña e de Euzkadi, nemigo imbatibel do
totalitarismo de feitura eistranxeira que ten abafado aos pobos peninsuares,
cobizosa de paz e amante da democracia.
O valdeiro que deixou Castelao e insondabel. A galeguidade sinte arrepiante
sensación de orfandade. Mais temos de raucionar. O valdeiro o encherá o seu
recordo, o seu exempro ea sua doutriña. A orfandade o sobrelevaremos ca fé no
futuro da patria galega que soñou Castelao.
Seu cadrave embalsamado, envolto na bandeira galega cuberto de terra galega,
témolo eiquí en custodia sagra. Unha diada, -que á ser luminosa e de groria,
pois a patria terá conquerido a sua liberdade-, o levaremos en peregrinaxe
patriótica a Galiza pra que repouse no Panteón Nazonal, a beira de Rosalía e de
Brañas quenes xá o agardan desacougados e arelantes.
¡Loito na galeguidade! ¡Fóisenos Castelao! ¡VIVA CASTELAO!
El Plata, de Montevideo
Del Dr. Vicente de Amézaga (ex-presidente de Uruguai)
Castelao
Estamos hoy junto al dolor de GalicIia que llora la muerte de su hijo más
esclarecido, Alfonso Rodríguez Castelao; estamos junto al dolor de Galicia que
es hoy también nuestro propio dolor.
Porque debemos mucho a Castelao. Le debemos, en primer lugar, el regalo
inapreciable de su amistad, cuyo recuerdo será siempre una de las cosas buenas
de nuestra vida. Porque era la de Castelao una de esas presencias bien-hechoras
que reconcilian al hombre con el hombre mismo. Escritor, erudito, dibujante,
humorista, todo ello de subidísimos quilates, era por encima de todo eso, o
diríamos mejor, como base y sustento de todo ello, un corazón generoso, un alma
cristalina, una conciencia y una conducta de aquellas que en definitiva, son las
que dan la medida del valor de un hombre.
Le debernos también el descubrimiento de Galicia. No la conociamos o la
conocíamos mal hasta que la pudimos contemplar a la luz del enamorado corazón de
este hijo de excepción que con su doble vista, de patriota y de poeta, penetraba
sin esfuerzo y sin fatiga hasta la entraña misma del alma de su pueblo en todas
sus facetas. Entonces conocimos la verdad gallega, la terrible verdad de un
pueblo bueno, laborioso y noble, rebajado de su propio nivel por siglos de un
centralismo insaciable; la trágica verdad de una raza que ha de ver a sus hijos,
hombres de trabajo y empresa, forzados a una agotadora e incesante emigración de
sus dulces tierras, porque en ellas, sus sudores sólo sirven para llenar ajenas
arcas; la verdad maravillosa también de una patria olvidada, arcaica y original
en cuyo saudoso verbo reyes y trovadores supieron revestir la alteza de sus
conceptos; en el que gimió el enamorado Macías y la divina Rosalía entonó sus
cantos de amor, de dolor y de esperanza; ese verbo que fué grito de dolor en los
magníficos versos de Curros Enríquez y resonó con acentos proféticos en las
vibrantes estrofas de Eduardo Pondal.
Nosotros, hombres de otra raza, aprendimos con Castelao a querer hondamente a
Galicia, pueblo que, en siglos de dolor y de martirio, no ha podido aún
encontrar por los caminos de la Historia, la senda de su auténtica y aún no
revelada grandeza.
¿Pues, y Galicia, qué no le deberá? Nada hay que quitar a los precur. sores como
Faraldo y Brañas, ni a la legión de patriotas que tras ellos va creciendo, ni a
los mártires como el insigne Alejandro Bóveda que la tiranía ha alzado para
siempre a la adoración fervoros a de los corazones gallegos. Sin restar nada a
ellos, podemos decir que habrá que llegar a Castelao para que el alma gallega
encontrase a su máximo intérprete; a un hombre que la encarnase plenamente en
altura y en hondura; a uno que fuese como Castelao lo ha sido y lo será ya
siempre, más que un hombre, un compendio y un símbolo; un forjador de pueblos y
un líder sin siquiera proponérselo; un ser que estaba toda entera y desbordante,
caliente y viva el alma de Galicia. Porque eso ha sido, en resumen, Castelao:
todo un pueblo y una patria.
Por eso ésta se duele hoy; por eso visten de luto los campos gallegos; llora su
cielo con aquella lluvia incesante evocada en los versos de Rosalía:
"Cómo chove muidiño,
Cómo miudiño chove;
Cómo chove muidiño
Pol-a banda de Laiño,
Pol-a banda de Lestrobe."
Llora hoy su dolor Galicia, pero sabiendo que es este dolor de que han de
convertirse en alegría. Porque hombres como Castelao jamás han vivido en vano
para el pueblo que los vió nacer. Su ejemplo, su obra, su recuerdo quedan para
siempre como fuerzas tutelares de la tierra que amó tanto.
Los bárbaros poderes que hoy martirizan a ésta pasarán al desprecio y al olvido;
pero el recuerdo de este hombre de la libertad, de este hombre supremamente
inteligente, bueno y amable; de este hombre que pasó por el mundo con la
conciencia de un justo, el corazón de un apóstil y la sonrisa de un niño se hará
cada día más y más presente, más vivo y actuante en el alma da Galicia, el amor
a la cual, puro, pleno y sin reservas, fué la suprema razón de su existencia.
FONTE DE INFORMACIÓN: www.museocastelao.org
VOLVER A : 7 DE XANEIRO DE 1950, A MORTE DE CASTELAO, INICIO
