O Reino de Galicia e o Marechal Pero Pardo de Cela

"O Marechal Pero Pardo de Cela Aguiar e Ribadeneyra" (o bretoñés defensor da soberanía do Reino de Galicia) naceu en Castro d’Ouro. Era fillo dunha das máis nobres linaxes do Reino de Galicia, os Señores de Cela e de Violante de Aguiar. Intimo amigo dos Condes de Monterrei e de Lemos, casou con Dona Isabel de Castro, filla da Condesa Beatriz e de Don Pedro de Osorio, vencellándose así cos poderosos Condes de Lemos e con outras importantes linaxes do Reino de Galicia.

En 1464, Pero Pardo é xa encomendeiro do bispado de Mondoñedo (xa fora o seu pai Juan Núñez Pardo) e alcalde de Viveiro polo Rei, cargo que lle será confirmado o ano seguinte, por parte de Enrique IV, ó pasar a vila á Coroa. Os seus ingresos compleméntanse coas alcabalas dunha grande parte do bispado de Mondoñedo.

O Reino de Galicia encontrábase daquela nunha situación política delicada tras sufrir dúas Guerras Civís Irmandiñas e máis a secesión do sur do Reino, o recente Portugal.

Asasinado con veneno o rei Henrique IV, estoupou a guerra sucesoria entre galegos e casteláns, declarando estes raiña , a Doña Isabel La Católica, en tanto que Galicia defendía o lexítimo trono da filla de Henrique IV, Dona Xohana "A Beltranexa" , e o seu esposo, o rei Afonso de Portugal. Reorganizado o poder político de Castela, os "Reyes Católicos" emprenden a anexión do Reino de Galicia asasinando as principais familias nobres galegas.

O Marechal Pero Pardo de Cela, descendente de Don Fadrique o irmanasco do rei Pedro I, declárase fiel á soberanía do Reino de Galicia e rebelde á submisión ó Reino de Castela.

Así, os Reyes casteláns enviaron outro exército a Galicia para derrotar a Pardo de Cela, a mando de Mudarra. Este contixente eliminou toda a última resistencia que encontrou ó seu paso. O cronista dos Reyes Católicos dicía "que ya parecía crueldad, y era entonces necesaria; y por eso se hacían muchas carnecerias de hombres".

A loita entre galegos e casteláns mantívose durante 3 longos anos nas terras de Britonia. Pardo de Cela fíxose forte na Provincia de Mondoñedo. No resto do Reino de Galicia, a nobreza galega asasinada empezaba a ser substituída pola nobreza castelá e os Reyes Catolicos dictaban as primeiras medidas da "Doma y Castración del Reyno de Galicia". Certamente, co tempo a integración plena de Galicia no novo Estado entraña a centralización, a dependencia e a marxinación , do idioma galego en primeiro lugar.

Tras reiterados fracasos militares Mudarra contactou con vasalos do Marechal dubidosos do resultado final da guerra, ós que lles ofreceu un grande tesouro e o perdón pola súa rebeldía.

Os desleais vasalos abriron logo as portas do castelo de "A Frouxeira" ós casteláns aproveitando a estancia de Pardo de Cela no castelo de Castro d’Ouro, onde o Marechal estaba a visitar ó leal Señor Pero de Miranda.

De volta á Frouxeira o 7 decembro 1483, o exército de Mudarra prendeu por sorpresa no salón do castelo ó Marechal e o seu fillo e máis a Don Pero de Miranda, levándoos a Mondoñedo para execución pública exemplar.

O Marechal Pero Pardo de Cela foi condenado a execución pública, logo de ser prendido o 7 decembro 1483 tras 3 anos de belixerancia militar contra os Reyes Católicos, en Mondoñedo, que daquela era a rebelde capital de provincia do Reino de Galicia.

Foi apresado xunto ó seu fillo e ó nobre e leal Señor Pero de Miranda. As tropas de Isabel A Católica tomaron a fortaleza da Frouxeira (morada de Pardo de Cela) debido á traizón dos seus servos.

        FOTO: Catedral de Mondoñedo

A Ponte do Pasatempo

Dona Isabel de Castro, a muller do Marechal, marchou de seguido a unha audiencia coa súa parente a castelá Reina Isabel na cidade de Valladolid, para obter un indulto condicional para os tres nobres galegos que estaban condenados a morte. A raíña castelá concede o perdón e Isabel de Castro marcha cara a Mondoñedo.

Cando estaba a chegar á cidade , e moi pouco antes da execución do Marechal , logo de dez días de viaxe ininterrompida, Dona Isabel foi recibida na entrada da cidade polos homes do Bispo de Mondoñedo, Fadrique de Guzmán. O bispo era un home ambicioso dunha mellor carreira político-eclesiástica baixo o reinado dos Reyes Católicos e  que ademais sentía un odio terrible por Pardo de Cela debido a que O Marechal nunca acatara as ordes do seu poder, e non lle deu algúns bens que el quixera. Entón, o bispo traidor fixo entreter a Isabel de Castro precisamente, na ponte da entrada da cidade... Por iso  a esa ponte déuselle o nome de "Ponte de Pasatempo", aínda que tamén é coñecida co nome da “ponte dos Ruzos”.

Mentres Isabel era distraída na ponte ,e así evitar que chegase a tempo de impedi-lo veredicto dos Reyes Católicos, na praza de Mondoñedo disponse todo para a execución.

A execución do Marechal

Era o día 17 de decembro de 1483... Diante dunha multitude que esperaba o indulto para o seu Señor, de quen fora o ultimo defensor da soberanía do Reino de Galicia, e mentres Isabel pasaba a ponte, a cabeza de Pardo de Cela, caía no chan e tras rebotar tres veces quedou á porta da catedral.
O verdugo tivo tanta présa en cortar a cabeza que non lle deu tempo a remata-lo Credo, polo que ó tempo que rebotaba, a cabeza dixo por tres veces:
 
- CREDO!, CREDO!, CREDO!  
 
O corpo de Pero Pardo de Cela e do seu fillo foron feitos desaparecer para evita-la veneración dos heroes galegos, e o castelo da Frouxeira foi destruído.  Mais a  filla do Marechal, Constanza de Castro, quen tamén loitou pola soberanía do Reino de Galicia desde o castelo de Caldaloba, repousa hoxe no Convento de San Francisco de Viveiro, onde foi enterrada. 
 
Segundo di a "Carta Executoria", tal foi a indignación que causou en Galicia a traizón a Pardo de Cela que os desleais e máis os seus descendentes foron declaralos inhábiles para testemuñas en calquera información. 
 
Tralo 17 decembro 1483 caeron en mans do Reino de Castela outros nobres galegos leais á soberanía de Galicia, moitos deles vasalos do Marechal, ata terminar co sitio de Ponferrada, a última cidade galega en resisti-los exércitos dos Reyes Católicos.  Aquela data marca o comezo da decadencia e depresión do Reino de Galicia, a perda da súa soberanía como nación próspera, comercial e influinte en Europa, e inicio dunha persistente colonización económica, emigración e censura cultural. 
 
Actualmente consérvanse os principais restos históricos destes sucesos: as ruínas do Castelo de A Frouxeira e a Ponte do Pasatempo. No Museo Provincial de Lugo exhíbense as cadeas que suxeitaron os pes de Pardo de Cela na prisión antes da súa execución.

Ler máis: O Lamento da Frouxeira

Mónica B. Suárez Groba

Bibliografía consultada:  "Historia de Galicia", de Ramón Villares.