AYMERIC PICAUD E O CÓDEX CALIXTINUS
Aymeric Picaud escribíu contra o ano 1140 unha especie de guía do Camiño de Santiago, incluída no libro V do Códex Calixtinus, tamén chamado "Liber Sancti Jacobi", que é considerada como a primeira guía turística da historia.
Inclúe un pormenorizado e exacto estudio da Ruta Xacobea, cunha visión moi
particular, e nada favorable por certo, dos pobos ibéricos que atravesaban o
Camiño, reflexada nunha gran cantidade de detalles anecdóticos, descricións de
pobos, avisos de perigos, etc., que actualmente son o mellor testemuño para o
estudio daquel período histórico.
Picaud dividía o itinerario, a través do camiño francés, en trece etapas
perfectamente delimitadas, cada unha das cales facíase en varios días, segundo
os azos de cada grupo de peregrinos, a razón duns 35 quilómetros diarios a pé,
ou case o dobre se era o cabalo o medio de locomoción elexido.
Sinala as distancias entre pobos, os santuarios e monumentos do traxecto, e
inclúe observacións sobre gastronomía, potabilidade das augas, carácter das
xentes e costumes dos pobos, así como un interesantísimo vocabulario basco, de
gran importancia ó ser este o primeiro testemuño escrito da lingua de Euskadi.
No ano 1139 ou 1140, Aymeric Picaud leva a Santiago o Códex Calixtinus, que el
mesmo escribíu. Este códice foi atribuído polos monxes de Cluny ó Papa Calixto
II, finado en 1124.
Descubrimiento dos restos do Apóstolo segundo o Códex Calixtinus
No ano 813, gobernaba entón Afonso II o Casto (789-842) no reino astur e
Carlomagno en Occidente, un ermitaño chamado Paio tivo unha revelación anxélica
de que ía ser descuberto o corpo do Apóstolo Santiago. Ós poucos días, uns
pastores advertiron unha luminosidade estrana sobre o arborado do monte chamado
Libredón, onde máis tarde xurdiría Compostela, que irradiaba unha estrela. O
suceso foi comunicado ó bispo de Iria Flavia, máis tarde testemuña do prodixio,
que ordeou tres días de xexún. Comezaron a desbrozaren a maleza sobre a que
brilaba a estrela e descubríuse a arca marmórea cos restos que, por unha
revelación divina, o bispo Teodomiro atribuíu ó Apóstolo Santiago.
Inmediatamente deuse conta a El-Rei do miragoso achado. O monarca acode cos seus
nobles e manda erguer a primeira igrexa adicada a Santiago e outras dúas
adicadas ó Salvador e a san Pedro e a san Pablo, respectivamente. No lugar, e
por orde real, instálase unha pequena comunidade de Agustinos que constitúe o
primeiro núcleo do que pouco despois sería Compostela. O mesmo Afonso II dá
conta do feito a Carlomagno e a nova propágase con rapidez por toda Europa.
Deica aquí a lenda narrada e popularizada polo Liber Sancti Jacobi e que servirá
de explicación ó enigma que encerra o descubrimento do corpo do discípulo de
Xesucristo nun confín da Península Ibérica, no primeiro tercio do século IX,
cando a invasión musulmana estaba practicamente consolidada e unicamente os
incipientes reinos do norte se resisten á súa dominación. Evento que os
investigadores máis serios sitúan contra o ano 830, dentro do reinado de Afonso
II, pero xa morto o emperador Carlomagno. Facía falta unha figura que unificase
a loita contra o enemigo común e que, á vez, servise de respaldo moral a esa
importante acción histórica.
Así xorde a figura dun Santiago que de pacífico apóstolo de Cristo pasa a
converterse en guerreiro que esmaga co seu cabalo os corpos dos mouros e os
degola espada en man. Un santo que, segundo a tradición, presidirá as máis
importantes batallas da Reconquista, axudando a superar o complexo de
inferioridade que aquixaba ós pobos cristiáns. Estes, ós poucos, van recuperando
os seus dominios e converten a Compostela no principal foco de atracción
espiritoal do Reino astur-leonés. Un fenómeno que, co tempo, sobrepasará en
poder de atracción a Roma e Xerusalén, e converte a Compostela no maior centro
de peregrinacións de toda a cristiandade.
O CÓDEX CALIXTINUS
Muchas veces ha citado este cronista histórico-medieval en esta ya larga columna al Códice Calixtino. Hora es de que desvelemos algunos de los secretos del mejor y más extenso libro dedicado a Santiago y a su peregrinación.
El
Códice ha sido denominado a través de los tiempos de varios modos :
Iacobus, no muy frecuente, Liber Sancti Iacobi, que
alterna con el de
Codex Sancti Iacobi, que es la que se ha impuesto últimamente,
Codex Calixtinus, según costumbre de los eruditos modernos, Liber
Calixtinus
y Codex Compostelanus.
Todo según referencia del sabio compostelano M.C. Díaz y Díaz (denominado así
con acierto por Méndez Ferrín, en reciente presentación de una conferencia sobre
el Camino de Santiago). Es el libro una compilación de textos jacobeos,
realizado bajo el papado de Calixto II (1119-1124), de quien toma el nombre por
atribuírsele algunos escritos en él. No poseemos certeza, por otra parte, de
dónde ni quién los compiló, pero sin duda alguna se hizo en la mitad del siglo
XII, con referencia expresa al culto de Santiago y los avatares de la
peregrinación.
La obra está distribuida en 5 libros, independientes en su temática, pero
conectados a través de su intención jacobea.
Libro I - El más extenso, recoge homilías y fragmentos relativos a la
liturgia del Apóstol Santiago. Por la información que ofrece acerca de la
espiritualidad y los aspectos prácticos de la peregrinación es el núcleo del
"Liber".
Libro II - Colección de 22 milagros debidos a la intercesión del Apóstol
Santiago y realizados en diversas regiones de Europa.
Libro III - El más breve, relata el traslado del cuerpo de Santiago desde
la Tierra Santa a Galicia y habla de la costumbre de los primeros peregrinos de
recoger conchas marinas en las costas gallegas.
Libro IV - Conocido como el "Pseudo Turpín" por atribuirse al Arzobispo de
Reims, Turpín; aunque en realidad fue obra de un escritor anónimo del siglo XII.
Allí se cuenta que Santiago, apareciéndose en sueños a Carlomagno, lo incitó a
liberar su tumba de los musulmanes, indicándole además la dirección a seguir: un
camino de estrellas.
Libro V - Es el más famoso de todos ellos y existen traducciones en varias
lenguas modernas. El
"Liber Peregrinationis"
es un texto de lectura fascinante. Esta "guía del peregrino" nos transporta a
las peregrinaciones del siglo XII con toda fidelidad
El total del libro compilado es de gran importancia, en tanto en cuanto,
proporciona gran información sobre los distintos aspectos que trata, dando la
impresión de que la entonces reciente abolición del rito litúrgico hispánico por
el romano trataba de establecerse fuertemente en Compostela, trata también de
fortalecer el descubrimiento de la tumba del santo, da a conocer la
universalidad de la peregrinación y sus costumbres, confirma la importancia del
carácter áulico de la empresa con Carlomagno a la cabeza, afirma a Compostela
como gran centro de milagros europeos, establece la fama del edifico como el
mejor templo de la cristiandad, y otros muchos pormenores y consecuencias que
por falta de espacio no podemos relatar.
Todo ello en el gran momento de la peregrinación, en la mitad del siglo XII, el
más intenso y el del asentamiento definitivo del Camino de Santiago, que habrá
de ser el punto álgido de la carrera del Arzobispo Gelmírez desde su toma
de posesión en 1100 hasta la aproximada fecha de su muerte en torno a 1135;
fechas límites para la instrumentalización del Códice. Es, en consecuencia, el
libro en sí una magnífica joya de la literatura hodepórica, que a pesar de haber
sido generado de forma independiente por libros separados y compilados después
en una sola obra, tiene carácter de unidad porque potencia desde todos los
elementos individuales de la obra la idea única del culto a Santiago y su
Camino.
Todo apunta a que el trabajo de reunir, ordenar y revisar el conjunto fue
llevado a cabo en 1.139 por Aymeric Picaud, clérigo de Poitou, bajo cuyo nombre
asociado al del Papa Calixto II, viene circulando el Liber Sancti Iacobi.
LER: LIBER PEREGRINATIONS o LIBRO DEL PEREGRINO (LIBRO V DEL CÓDEX CALIXTINUS) texto completo
Fonte de información: WEB DEL CAMINO, http://www.compostela.org
Volver a: Compostela e o Camiño de Santiago
